Wereldbol deTraveller Wegwijzer

Vlag van de VOCAbel Janszoon Tasman


Abel Tasman

Abel Tasman wordt in 1603 geboren in Lutjegast (bij Groningen) en wordt wereldberoemd door de ontdekking van Tasmanië, Nieuw-Zeeland, Fiji en Tonga. Op 30-jarige leeftijd reist Abel Tasman in dienst van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) voor het eerst naar Batavia (tegenwoordig Jakarta in Indonesië). Batavia was het belangrijkste steunpunt van de VOC in Azië. De reis via Kaap de Goede Hoop (Zuid Afrika) duurde al snel zo'n 6 maanden.

Zijn werkgever: de VOC

Abel Tasman weet zich snel op te werken binnen de VOC. De VOC was op dat moment de grootste commerciële onderneming ter wereld waarbij stelselmatig ontdekkingsreizen werden georganiseerd. Die reizen waren bedoeld om nieuwe handelsgebieden te verkennen, de vijand (m.n. Spanjaarden en Portugezen) te benadelen, maar vooral om kortere routes te vinden.

Op zoek naar Zuid Amerika

In deze tijd dacht men dat de Indische ocean in het zuiden grensde aan een groot onbekend continent, genaamd Zuidland (Terra australis incognita, het onbekende Zuidland). In 1642 werd door ene Francois Visscher een voorstel ingediend voor een nieuwe expeditie naar Zuidland, met als doel verdere verkenning en het in kaart brengen van dit onbekende land. Dit voorstel werd zoals gewoonlijk beoordeeld door de Hoge Regering in Batavia (de Hoge Regering werd voorgezeten door een Gouverneur Generaal en bestuurde namens de VOC alle overzeese vestigingen). Antonie van Diemen, de Gouverneur Generaal, keurde de expeditie goed en gaf een extra opdracht mee: onderzoeken of er een zeilroute mogelijk was om via Mauritius (!), onderlangs Australië Chili te kunnen bereiken. De interesse in Chili werd gedreven door de zoektocht naar nieuwe rijkdommen zoals goud en zilver en een basis om (evenals de WIC) Spaanse zilvervloten of andere bezittingen te veroveren.
Route Abeltasman
Van Diemensland
Plattegrond van Van Diemen's land

De expeditie

Augustus 1642 vertrekt Abel Tasman met 2 schepen (de Heemskerk en de Zeehaan) van Batavia eerst naar Mauritius. Op het eiland Mauritius werd verse proviand ingeslagen en reparaties uitgevoerd aan de schepen. 2 maanden later verlieten de schepen Mauritius en zeilde in zuid(oost)elijke richting. Al snel kwamen ze in slecht en koud weer terecht. Op basis van een Portugese kaart (waarop de Solomonseilanden verkeerd aangegeven stonden) werd afgeweken van de voorgeschreven koers en zeilden men naar het noorden.  

Van Diemensland: Tasmanië

Eind november zag men een nieuw onbekend land: Van Diemensland (genoemd naar de Gouverneur Generaal Anthoonij van Diemens, later door Engelse kolonisten hernoemd in Tasmanië). Men ging aan land, ontdekte enkele eetbare planten en zag op diverse plaatsen rook opstijgen. Bewoners van het eiland zag men echter niet. Men besloot het land onverkend te laten en zeilde 2 weken later verder.   

Statenland: Nieuw Zeeland

Medio december 1642 doemde een groot en hoog land op. De schepen voerde er naar toe en volgende de kust. Ze hadden een nieuw land ontdekt. Het werd Statenland (Staete Landt) genoemd omdat men dacht dat het ging om hetzelfde grote Statenland dat eerder ontdekt was en ten zuiden van Kaap Hoorn in Zuid Amerika lag. Dit land was genoemd naar de Staten Generaal van de Republiek van de Zeven Verenigde Provinciën. De diverse ontmoetingen die plaatsvinden met de oorspronkelijke bewoners van Nieuw Zeeland zijn niet altijd even vreedzaam. Bij een treffen met de Maori’s worden vier Nederlanders en een onbekend aantal Maori’s gedood. Deze plaats wordt in het journaal opgetekend als “Moordenaarsbaai”. De bevolking van Statenland werd voortaan als vijanden beschouwd. Ze zeilen verder en ontdekken een doorgang naar het Oosten (de doorgang tussen het Noorder- en Zuidereiland, later Cook Strait genoemd). De wind maakt het echter onmogelijk om de doorgang verder te verkennen. In latere journaals en tekeningen is hierover dan ook niks terug te vinden.
Staete Landt
Staete Landt
Postzegel Abel Tasman
Postzegel met Abel Tasman

Tonga en Fiji Archipel

Men zeilde verder noordelijk, langs de kaap en kwam weer terecht op de open zee. Een open doorvaart naar Chili? Op de weg terug naar Batavia ontdekte Tasman de Tonga Archipel, waar men vriendelijk contact had met de lokale bevolking. Op het eiland Nomuka ging de vriendelijkheid van de lokale bevolking wel erg ver: "toen inwoners van Nomuka aan boord kwamen voelden de vrouwen nieuwsgierig in de broek van de Nederlandse zeelieden en maakten duidelijk dat ze meer wilden" . Van Nomuka zeilden de schepen verder en kwamen begin februari 1643 aan bij de Fiji Archipel. Men vond geen geschikte plaats om aan land te gaan. Na 4 maanden bereikten men uiteindelijk op 15 juni de thuisbasis Batavia.  

Hoe ging het verder

Een expeditie naar de zuidpunt van Zuid Amerika van Brouwer namens de WIC bewees vrijwel gelijktijdig dat Statenland slechts een klein eiland was en dus niet vast zat aan het land dat Tasman ontdekt had. De officiële kaartmaker van de Kamer Amsterdam van de compagnie publiceerde een kleine 2 jaar later een kaart waarop het vaste land van Australië Nieuw-Holland en Statenland Nieuw-Zeeland genoemd werden: beide grote en nieuw ontdekte landen kregen de namen van de Nederlandse provinciën waar Kamers van Compagnie gevestigd waren. Tasman kreeg nadien nog een aantal expedities toegewezen: in 1644 moest hij onderzoeken of Nieuw Guinea aan het vasteland van Zuidland (Australië) vastzat; in 1648 kreeg hij de leiding over een militaire expeditie tegen de Spanjaarden op de Filippijnen. Snel daarna viel Tasman in ongenade. Hij werd veroordeeld wegens mishandeling van ondergeschikten en geschorst. Hij kreeg ruzie met zijn kerkgemeenschap en leefde een losbandig leven. In 1659 stierf hij.
Abel Tasman
Abel Tasman standbeeld in Nelson, Nieuw Zeeland

Lees meer over Abel Tasman:

Lees meer over onze geschiedenis:

Lees meer over onze geschiedenis:

Niet gevonden?

Je Abel Tasman boek niet gevonden? Bol.com beschikt over een grote collectie.
Kijk hier voor meer boeken over Abel Tasman >

Reizen algemeen